Opgelicht?! opgelicht-logo

meer NPO start
Opgelicht?!
  • Verdwenen 'Ploeg'-schilderijen van de Zwaneveld-collectie duiken op

    Verdwenen 'Ploeg'-schilderijen van de Zwaneveld-collectie duiken op

    Ruim vijfhonderd kunstwerken verdwenen in de jaren '90 van de aardbodem. Ze waren afkomstig uit de collectie van het Groningse echtpaar Zwaneveld. Nu, ruim twintig jaar later, verschijnen werken uit deze collectie weer druppelsgewijs op de markt. Maar de collectie bleek vals. Wie is daarvoor verantwoordelijk? Waar zijn de schilderijen destijds gebleven? Opgelicht?! zoekt antwoord op deze vragen.

    Heeft u tips n.a.v. onderstaand artikel, mail die naar [email protected] of naar j.linden10[at]chello[dot]nl.

    Miljonairsfamilie

    Het verhaal begint rond 1995, als de Belastingdienst aanklopt bij de familie Zwaneveld. De dienst meende recht te hebben op vele miljoenen van de miljonairsfamilie uit Groningen, rijk geworden door het exploiteren van gokkasten. Als onderpand werd beslag gelegd op de kunstverzameling van Zwaneveld. Toen de collectie in opdracht van de Belastingdienst werd getaxeerd, bleek dat driekwart van de schilderijen vervalsingen waren. Expert Renée Smithuis verklaarde zelfs dat alle schilderijen van De Ploeg falsificaties waren. De collectie zou dus helemaal niet de 1,7 miljoen euro waard zijn die de familie Zwaneveld ervoor betaald zou hebben.

    De verdwijning

    De Belastingdienst stuurde de partij terug naar Groningen. Atelierhoudster Anna Jansen-de Groot zou deze samen met de zoon van Zwaneveld gaan exposeren, zegt Corrie Zwaneveld aan Opgelicht?!, maar zover is het nooit gekomen. De schilderijen waren nergens te bekennen. De atelierhoudster ontkent deze vervreemd te hebben. Maar mevrouw Zwaneveld vertelt Opgelicht?! dat ze er, letterlijk als een dief in de nacht, met de collectie vandoor ging. Zonder daarvoor een cent te betalen.

    Vals

    In de collectie van Zwaneveld waren zo’n 250 werken opgenomen van de Groningse schildergroep 'De Ploeg'. De groep jonge expressionistische schilders werd in 1918 opgericht door onder meer Jan Altink, Johan Dijkstra en Jan Wiegers. Hun schilderijen leveren duizenden euro's op. Expert Smithuis gaf destijds aan dat geen van de werken in de Zwaneveldcollectie daadwerkelijk was geschilderd door Ploeg-schilders.. Terwijl wel hun handtekening op de schilderijen te zien was. Mevrouw Zwaneveld geeft aan dit nooit te hebben geweten, maar zegt tegelijkertijd ook dat ze een kunstliefhebber was en geen kunstkenner.

    Terug op de markt

    De afgelopen jaren verschijnen deze nep-schilderijen weer op de markt. Via veilingsites als Catawiki maar ook op Marktplaats en bij kleine veilinghuizen. We weten dat dit schilderijen zijn uit de Zwaneveldcollectie, omdat kort voor de inbeslagname door de Belastingdienst foto’s zijn gemaakt van de honderden schilderijen. Opgelicht?! ziet dat er bij het Twents Veilinghuis een vrouwelijk naakt wordt aangeboden uit deze verdwenen partij. Het wordt geveild als 'Onduidelijk gesigneerd. Olieverf op paneel. Atelierstempel Johan Dijkstra.' We besluiten het te kopen.

    Twee gerenommeerde kenners van De Ploeg, Han Steenbrugge en Richard ter Borg, geven aan dat dit werk zeker niet van de hand is van Johan Dijkstra. Uit materiaalonderzoek blijkt tevens dat er een verfmengsel is gebruikt dat nooit gebruikt zou worden door schilders van De Ploeg.

    Het Twents Veilinghuis geeft aan dat ze het werk nooit als een echte Johan Dijkstra hebben aangeboden. Veilingmeester Laurens ter Vergert van het Twents Veilinghuis zegt dat, als vooraf duidelijk was geworden dat dit een schilderij was uit de Zwaneveldcollectie, ze het werk uit de veiling hadden moeten halen. Een aantal jaren geleden was hetzelfde veilinghuis genoodzaakt dit te doen, toen een partij Ploeg-schilderijen onecht bleek te zijn.

    Wie brengt ze weer op de markt?

    Het Twents Veilinghuis wil niet vertellen wie het werk in veiling heeft ingebracht. Het zou de naam van de aanbieder kunnen schaden. Ons onderzoek naar de verdwenen collectie leidt ons naar Emmen. In 2011 werden bij een kapper, tevens collectionneur, werken gevonden uit de collectie Zwaneveld. De kapper vertelt ons dat hij de werken van particulieren heeft gekocht. Hij zegt niet te handelen in deze schilderijen. Na ons bezoek aan de kapper kregen we een verklaring binnen van iemand die zegt dat de kapper wel degelijk zelf vervalste schilderijen te koop aanbood. En dat die op Marktplaats waren gezet door een familielid van hem. Opgelicht?! gaat dit verder onderzoeken.

    Daarnaast is er nog een kunstschilder, Cor van Loenen, die vaak in verband wordt gebracht met de Ploeg-vervalsingen. Uit het materiaalonderzoek van het door ons gekochte nep-schilderij blijkt dat de grondverf een mengsel is dat door Van Loenen in door hem gesigneerde werken werd gebruikt. Daarom zijn we ook naar hem gegaan om te vragen of hij de herkomst kent van dit schilderij. Ook hij ontkent, net als de kapper in Emmen, iets met de handel in de valse Ploeg-schilderijen uit de Zwaneveldcollectie te maken te hebben. Hij zou ze al helemaal niet hebben geschilderd.

    Website ter waarschuwing

    Vanaf 1 mei 2018 is er een website ploughinart.org online waar de foto’s te vinden zijn van bijna alle schilderijen uit de verdwenen Zwaneveldcollectie. Mocht je dus een schilderij tegenkomen van een schilder van De Ploeg, kijk dan eerst in deze catalogus. Staat het schilderij op de site? Dan heb je zeer waarschijnlijk te maken met een vervalsing. 

    Reacties (0)

    Op de Opgelicht?! website moet je 'overige cookies' accepteren om te reageren op artikelen.

  • Ook interessant